{"id":48,"date":"2018-04-17T06:37:25","date_gmt":"2018-04-17T06:37:25","guid":{"rendered":"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/?page_id=48"},"modified":"2018-06-11T11:23:03","modified_gmt":"2018-06-11T11:23:03","slug":"ecosystemen","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/?page_id=48","title":{"rendered":"Ecosystemen"},"content":{"rendered":"<div class=\"page\" title=\"Page 24\">\n<div class=\"section\">\n<div class=\"layoutArea\">\n<div class=\"column\">\n<p>Het functioneren van organismen wordt bepaald door de biotische en abiotische relaties met hun omgeving, hun eigen fysiologische en anatomische eigenschappen en gedrag. Deze combinatie bepaalt het succes van individuen en populaties binnen levensgemeenschappen en ecosystemen. Ecosystemen worden gekarakteriseerd door kringlopen van stoffen en stromen van energie. Onderlinge relaties binnen ecosystemen zijn dynamisch en onderhevig aan verstoringen.<\/p>\n<div id=\"accordions-188\" class=\"accordions-188 accordions\" data-accordions={&quot;lazyLoad&quot;:false,&quot;id&quot;:&quot;188&quot;,&quot;event&quot;:&quot;click&quot;,&quot;collapsible&quot;:&quot;true&quot;,&quot;heightStyle&quot;:&quot;content&quot;,&quot;animateStyle&quot;:&quot;swing&quot;,&quot;animateDelay&quot;:1000,&quot;navigation&quot;:true,&quot;active&quot;:999,&quot;expandedOther&quot;:&quot;no&quot;}>\r\n                <div class=\"items\" >\r\n    \r\n            <div post_id=\"188\" itemcount=\"0\"  header_id=\"header-0\" id=\"header-0\" style=\"\" class=\"accordions-head head0 border-none\" toggle-text=\"\" main-text=\"Subdomein 5.1: Organismale ecologie\">\r\n                                    <span id=\"accordion-icons-0\" class=\"accordion-icons\">\r\n                        <span class=\"accordion-icon-active accordion-plus\"><i class=\"fa fa-chevron-up\"><\/i><\/span>\r\n                        <span class=\"accordion-icon-inactive accordion-minus\"><i class=\"fa fa-chevron-down\"><\/i><\/span>\r\n                    <\/span>\r\n                    <span id=\"header-text-0\" class=\"accordions-head-title\">Subdomein 5.1: Organismale ecologie<\/span>\r\n                            <\/div>\r\n            <div class=\"accordion-content content0 \">\r\n                <p><strong>Leerdoelen<\/strong><\/p>\n<p>5.1.1 De student kan voor een bepaalde soort de habitat en niche beschrijven in termen van abiotische en biotische factoren en relaties.<\/p>\n<p>5.1.2 De student kan beschrijven op welke wijze een soort is aangepast aan de heersende abiotische en biotische omstandigheden.<\/p>\n<p>5.1.3 De student kan benoemen welke abiotische en biotische factoren het functioneren en de verspreiding van een soort be\u00efnvloeden.<\/p>\n<p>5.1.4 De student kan beschrijven op welke wijze een soort zijn eigen leefmilieu be\u00efnvloedt.<\/p>\n<p>5.1.5 De student kan benoemen wat de voordelen zijn van een aantal wijdverspreide fysiologische aanpassingen.<\/p>\n<p>5.1.6 De student kan onderzoeken op welke wijze een soort al of niet aangepast is aan zijn leefomstandigheden.<\/p>\n<p>5.1.7 De student kan diverse vormen van mimicry beschrijven.<\/p>\n<p>5.1.8 De student kan voor een karakteristieke soort in een Nederlands natuurgebied analyseren wat bedreigingen en mogelijke beheersmaatregelen zijn.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Video's en oefenvragen<\/strong><\/p>\n<p>In deze video komen de leerdoelen 5.1.1, 5.1.2, 5.1.3, 5.1.4, 5.1.5, 5.1.7 en 5.1.8 aan bod:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/c6xeAN-tzLI\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<p>Hier kan je een korte essay maken (min. 100 woorden) over de beheersmaatregelen van de gaffelwaterjuffer. Deze wordt beoordeeld op een aantal verwachtte woorden:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-admin\/admin-ajax.php?action=h5p_embed&id=19\" width=\"958\" height=\"411\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><script src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-content\/plugins\/h5p\/h5p-php-library\/js\/h5p-resizer.js\" charset=\"UTF-8\"><\/script><\/p>\n            <\/div>\r\n    \r\n            <div post_id=\"188\" itemcount=\"1\"  header_id=\"header-1527247161659\" id=\"header-1527247161659\" style=\"\" class=\"accordions-head head1527247161659 border-none\" toggle-text=\"\" main-text=\"Subdomein 5.2: Gedragsbiologie\">\r\n                                    <span id=\"accordion-icons-1527247161659\" class=\"accordion-icons\">\r\n                        <span class=\"accordion-icon-active accordion-plus\"><i class=\"fa fa-chevron-up\"><\/i><\/span>\r\n                        <span class=\"accordion-icon-inactive accordion-minus\"><i class=\"fa fa-chevron-down\"><\/i><\/span>\r\n                    <\/span>\r\n                    <span id=\"header-text-1527247161659\" class=\"accordions-head-title\">Subdomein 5.2: Gedragsbiologie<\/span>\r\n                            <\/div>\r\n            <div class=\"accordion-content content1527247161659 \">\r\n                <p><strong>Leerdoelen<\/strong><\/p>\n<p>5.2.1 De student kan proximale (waardoor\/waarlangs) en ultieme (waartoe\/ waaruit) vragen met betrekking tot gedrag formuleren en onderzoeken, onder andere met behulp van observaties waarbij ethogrammen en protocollen worden gebruikt.<\/p>\n<p>5.2.2 De student kan geselecteerde gedragsbiologische onderwerpen\u00a0(communicatie, seksuele selectie, et cetera) in eigen woorden\u00a0beschrijven en centrale concepten daarin benoemen.<\/p>\n<p>5.2.3 De student kan benoemen op welke verschillende manieren dieren nieuw gedrag verwerven of overdragen en de verschillen tussen deze manieren illustreren met voorbeelden.<\/p>\n<p>5.2.4 De student kan het voorkomen van bepaald gedrag verklaren in termen van \u2018trade offs\u2019.<\/p>\n<p>5.2.5 De student kan sociaal-maatschappelijke kwesties (bijvoorbeeld\u00a0omtrent de intensieve veehouderij) en het debat daarover verbinden\u00a0met kennis van diergedrag.<\/p>\n<p>5.2.6 De student kan altru\u00efstisch gedrag en verwantenselectie verklaren met behulp van Hamilton\u2019s rule.<\/p>\n<p>5.2.7 De student kan met behulp van speltheoretische uitgangspunten het\u00a0optreden van ego\u00efstisch en altru\u00efstisch gedrag verklaren.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Video's en oefenvragen<\/strong><\/p>\n<p>In deze video komen de leerdoelen 5.2.1, 5.2.3, 5.2.4 en 5.2.6 aan bod:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/AWu-6z-4kfQ\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<p>Hier kan je oefenen met de verschillende manieren waarop je gedrag kan leren:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-admin\/admin-ajax.php?action=h5p_embed&id=24\" width=\"958\" height=\"369\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe>\u00a0 \u00a0 \u00a0\u00a0<script src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-content\/plugins\/h5p\/h5p-php-library\/js\/h5p-resizer.js\" charset=\"UTF-8\"><\/script><\/p>\n            <\/div>\r\n    \r\n            <div post_id=\"188\" itemcount=\"2\"  header_id=\"header-1527247162738\" id=\"header-1527247162738\" style=\"\" class=\"accordions-head head1527247162738 border-none\" toggle-text=\"\" main-text=\"Subdomein 5.3: Populaties\">\r\n                                    <span id=\"accordion-icons-1527247162738\" class=\"accordion-icons\">\r\n                        <span class=\"accordion-icon-active accordion-plus\"><i class=\"fa fa-chevron-up\"><\/i><\/span>\r\n                        <span class=\"accordion-icon-inactive accordion-minus\"><i class=\"fa fa-chevron-down\"><\/i><\/span>\r\n                    <\/span>\r\n                    <span id=\"header-text-1527247162738\" class=\"accordions-head-title\">Subdomein 5.3: Populaties<\/span>\r\n                            <\/div>\r\n            <div class=\"accordion-content content1527247162738 \">\r\n                <p><strong>Leerdoelen<\/strong><\/p>\n<p>5.3.1 De student kan op basis van bijvoorbeeld de \u2018vang-merk-terugvang\u2019 methode de omvang van een populatie in een gegeven gebied berekenen.<\/p>\n<p>5.3.2 De student kan met behulp van geboorte- en sterftetabellen de ontwikkeling van een populatie grafisch weergeven en een voorspelling doen over de ontwikkeling van die populatie door de tijd heen.<\/p>\n<p>5.3.3 De student kan genetische drift defini\u00ebren en de consequenties ervan benoemen en bediscussi\u00ebren.<\/p>\n<p>5.3.4 De student kan onderliggende processen benoemen die dichtheden van populaties en eenvoudige levensgemeenschappen be\u00efnvloeden (concurrentie, predatie, parasitisme en ziekte), deze weergeven in modellen en onderzoeken met behulp van computersimulaties.<\/p>\n<p>5.3.5 De student kan de belangrijkste processen die populaties op verschillende organisatieniveaus be\u00efnvloeden benoemen (top-down, bottom-up, intra- en interspecifieke interacties, dispersie en migratie, directe en indirecte effecten, positieve en negatieve interacties) en deze vertalen naar de ontwikkeling van een populatie in een specifieke ecologische context.<\/p>\n<p>5.3.6 De student kan het begrip \u2018extinction vortex\u2019 gebruiken als model dat beschrijft hoe een populatie kan uitsterven.<\/p>\n<p>5.3.7 De student kan de Hardy-Weinberg-vergelijking gebruiken om genotype-frequenties binnen een populatie te berekenen en benoemen door welke factoren de genotypefrequenties in een populatie kunnen afwijken van de Hardy-Weinberg-verhouding.<\/p>\n<p>5.3.8 De student kan onderscheid maken tussen selectieprocessen die op het niveau van het individu of van de groep optreden (zoals mutualisme en altru\u00efsme) en die uiteindelijk bepalend zijn voor de populatiestructuur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Video's en oefenvragen<\/strong><\/p>\n<p>In deze video komen 5.3.1, 5.3.2, 5.3.3 en 5.3.4 aan bod:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/cNRnFF9A3QM\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<p>Hier kan je oefenen met symbiose:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-admin\/admin-ajax.php?action=h5p_embed&id=9\" width=\"958\" height=\"429\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><script src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-content\/plugins\/h5p\/h5p-php-library\/js\/h5p-resizer.js\" charset=\"UTF-8\"><\/script><\/p>\n<p>In deze video komen de leerdoelen 5.3.5, 5.3.6, 5.3.7 en 5.3.8 aan bod: <\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/Y7vC1ZiuoYE\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n            <\/div>\r\n    \r\n            <div post_id=\"188\" itemcount=\"3\"  header_id=\"header-1527247163501\" id=\"header-1527247163501\" style=\"\" class=\"accordions-head head1527247163501 border-none\" toggle-text=\"\" main-text=\"Subdomein 5.4: Levensgemeenschap\">\r\n                                    <span id=\"accordion-icons-1527247163501\" class=\"accordion-icons\">\r\n                        <span class=\"accordion-icon-active accordion-plus\"><i class=\"fa fa-chevron-up\"><\/i><\/span>\r\n                        <span class=\"accordion-icon-inactive accordion-minus\"><i class=\"fa fa-chevron-down\"><\/i><\/span>\r\n                    <\/span>\r\n                    <span id=\"header-text-1527247163501\" class=\"accordions-head-title\">Subdomein 5.4: Levensgemeenschap<\/span>\r\n                            <\/div>\r\n            <div class=\"accordion-content content1527247163501 \">\r\n                <p><strong>Leerdoelen<\/strong><\/p>\n<p>5.4.1 De student kan op basis van eigen observaties of de beschrijving van een observatie de voedselrelaties weergeven en daarbij de trofische niveaus aangeven.<\/p>\n<p>5.4.2 De student kan uitleggen wat een ecologische successie is en daarvan voorbeelden geven.<\/p>\n<p>5.4.3 De student kan de rol die interacties tussen soorten spelen benoemen en aangeven hoe die doorwerken in de levensgemeenschap.<\/p>\n<p>5.4.4 De student kan via een inventarisatie van de aanwezige soorten in\u00a0een aangewezen gebied en de telling van de aantallen van die\u00a0soorten in een proefvlak, de biodiversiteit bepalen op basis van een\u00a0diversiteitsindex volgens Shannon, Yule of Simpson.<\/p>\n<p>5.4.5 De student kan aangeven wat de invloed van de verstoring op een levensgemeenschap kan zijn en welke consequenties dit mogelijk voor de biodiversiteit heeft.<\/p>\n<p>5.4.6 De student kan met behulp van de eilandtheorie van MacArthur en Wilson (1967) veranderingen in de soortenrijkdom van levensgemeenschappen verklaren en voorspellen.<\/p>\n<p>5.4.7 De student kan op basis van de kennis van de levensgemeenschap\u00a0analyseren welke risico\u2019s deze gemeenschap bedreigen en welke\u00a0beheersmaatregelen hiertegen getroffen kunnen worden.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Video's en leerdoelen<\/strong><\/p>\n<p>In deze video komen de leerdoelen 5.4.1, 5.4.2, 5.4.3, 5.4.5 en 5.4.6 aan bod:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/gYQBp0KK1nM\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/p>\n<p>Hier kan je oefenen met primaire successie:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-admin\/admin-ajax.php?action=h5p_embed&id=7\" width=\"958\" height=\"751\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><script src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-content\/plugins\/h5p\/h5p-php-library\/js\/h5p-resizer.js\" charset=\"UTF-8\"><\/script><\/p>\n<p>Hier kan je oefenen met secundaire successie:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-admin\/admin-ajax.php?action=h5p_embed&id=8\" width=\"958\" height=\"751\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><script src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-content\/plugins\/h5p\/h5p-php-library\/js\/h5p-resizer.js\" charset=\"UTF-8\"><\/script><\/p>\n            <\/div>\r\n    \r\n            <div post_id=\"188\" itemcount=\"4\"  header_id=\"header-1527247164327\" id=\"header-1527247164327\" style=\"\" class=\"accordions-head head1527247164327 border-none\" toggle-text=\"\" main-text=\"Subdomein 5.5: Ecosysteem\">\r\n                                    <span id=\"accordion-icons-1527247164327\" class=\"accordion-icons\">\r\n                        <span class=\"accordion-icon-active accordion-plus\"><i class=\"fa fa-chevron-up\"><\/i><\/span>\r\n                        <span class=\"accordion-icon-inactive accordion-minus\"><i class=\"fa fa-chevron-down\"><\/i><\/span>\r\n                    <\/span>\r\n                    <span id=\"header-text-1527247164327\" class=\"accordions-head-title\">Subdomein 5.5: Ecosysteem<\/span>\r\n                            <\/div>\r\n            <div class=\"accordion-content content1527247164327 \">\r\n                <p><strong>Leerdoelen<\/strong><\/p>\n<p>5.5.1 De student kan ecosystemen en de samenstellende delen en processen beschrijven.<\/p>\n<p>5.5.2 De student kan het functioneren van onderdelen van ecosystemen relateren aan abiotische en biotische factoren.<\/p>\n<p>5.5.3 De student kan relaties leggen tussen de begrippen evenwicht, dynamiek en verstoring en het effect daarvan op een ecosysteem.<\/p>\n<p>5.5.4 De student kan de kringlopen van water, koolstof, stikstof en fosfaat schematisch weergeven en beschrijven, evenals de invloed van biotische en abiotische factoren op deze cycli<\/p>\n<p>5.5.7 De student kan voorbeelden van effecten van invasieve exoten op ecosystemen geven.<\/p>\n<p>5.5.8 De student kan verklaren dat in een voedselketen bio-accumulatie en\u00a0bio-magnificatie optreden.<\/p>\n<p>5.5.9 De student kan Nederlandse landschappen en daarin voorkomende\u00a0ecosystemen beschrijven met behulp van kaarten en (zelf) in het veld\u00a0verzamelde gegevens over voorkomende soorten,\u00a0levensgemeenschappen en biotische en abiotische omstandigheden.<\/p>\n<p>5.5.10 De student kan actuele vraagstukken over gebruik, beheer en\u00a0bedreigingen van landschappen, landschapselementen, ecosystemen\u00a0en daarin voorkomende soorten analyseren.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Video's en oefenvragen<\/strong><\/p>\n<p>In deze video komen de leerdoelen 5.5.1, 5.5.2, 5.5.3, 5.5.4 en 5.5.7 aan bod: <\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" width=\"560\" height=\"315\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/4Frmrh8XdLk\" frameborder=\"0\" allow=\"autoplay; encrypted-media\" allowfullscreen><\/iframe><\/p>\n<p>Hier kan je oefenen met de stikstofkringloop:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-admin\/admin-ajax.php?action=h5p_embed&id=20\" width=\"958\" height=\"626\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><script src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-content\/plugins\/h5p\/h5p-php-library\/js\/h5p-resizer.js\" charset=\"UTF-8\"><\/script><\/p>\n<p>Hier kan je oefenen met de koolstofkringloop:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-admin\/admin-ajax.php?action=h5p_embed&id=21\" width=\"958\" height=\"626\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><script src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-content\/plugins\/h5p\/h5p-php-library\/js\/h5p-resizer.js\" charset=\"UTF-8\"><\/script><\/p>\n<p>Hieronder kan je de fosfaatkringloop oefenen:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-admin\/admin-ajax.php?action=h5p_embed&id=22\" width=\"958\" height=\"626\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><script src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-content\/plugins\/h5p\/h5p-php-library\/js\/h5p-resizer.js\" charset=\"UTF-8\"><\/script><\/p>\n<p>Hieronder kan je de watercyclus oefenen:<\/p>\n<p><iframe loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-admin\/admin-ajax.php?action=h5p_embed&id=23\" width=\"958\" height=\"626\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><script src=\"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/wp-content\/plugins\/h5p\/h5p-php-library\/js\/h5p-resizer.js\" charset=\"UTF-8\"><\/script><\/p>\n            <\/div>\r\n    <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            <\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":3,"featured_media":130,"parent":25,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-48","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/48","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=48"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/48\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":222,"href":"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/48\/revisions\/222"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/25"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/130"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/placetobio.sites.nhlstenden.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=48"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}